sample

Асхат Асан

журналист, теледидар қызметкері


2020 жылы 5 наурызда А. Асаннан Алматы қаласы Медеу аудандық Полиция басқармасында куәгер ретінде жауап алынды. Жауап алу үшін А. Асанның "Жас Алаш" газетінде 2020 жылы 20 ақпанда жариялаған "Экс-президентті іздеп, Интерполға жүгінетін күн туса..." ("Если настанет день, когда экс-президента объявят в розыск по линии Интерпола...") атты мақаласы себеп болды. Автор онда Қазақстанның бұрынғы президенті Нұрсұлтан Назарбаев жасаған "авторитарлық режим" туралы жазған.

Қысқаша ақпарат



Тұрғылықты мекенжайы: Алматы

Статья осуждения: ҚР Қылмыстық кодексінің 1-бөлігінің 174-бабы

Туған күні: 19.10.1966

Сотталған күні: 05/03/2020

Білім: жоғары

Егжей-тегжейлі ақпарат



Жалпы ереже

2020 жылдың басында А. Асан " Жас Алаш "газетінің штатында бір ай шамасында жұмыс істеді, бірақ бұған дейін танымал басылымның тұрақты авторы-фрилансері, апталық шолу жасап, мақалалар жазды. "Жас Алаш" республикалық газеті – көп жылдық тарихы бар қазақ тіліндегі қоғамдық-саяси тәуелсіз газет. Газет биліктің іс-әрекетін тәуелсіз жариялағанына байланысты танымал болды.

2020 жылы 5 наурызда А. Асаннан Алматы қаласы Медеу аудандық Полиция басқармасында куәгер ретінде жауап алынды. Жауап алу үшін А. Асанның "Жас Алаш" газетінде 2020 жылы 20 ақпанда жариялаған "Экс-президентті іздеп, Интерполға жүгінетін күн туса..." ("Если настанет день, когда экс-президента объявят в розыск по линии Интерпола...") атты мақаласы себеп болды. Автор онда Қазақстанның бұрынғы президенті Нұрсұлтан Назарбаев жасаған "авторитарлық режим" туралы жазған.

Жауап алу нәтижесі бойынша А.Асанға қатысты екі жылдан жеті жылға дейін бас бостандығын шектеу не болмаса сол мерзімге бас бостандығынан айыру түріндегі жазаны қарастыратын ҚР Қылмыстық кодексінің 1-бөлігінің 174-бабы "Әлеуметтік, ұлттық, рулық, нәсілдік, тектік-топтық немесе діни араздықты қоздыру" бойынша сотқа дейінгі тергеу басталды. Айыптау тектік араздықты қоздыруға баса назар аударды.

А. Асан өзіне тағылған айыптауды жоққа шығарады және бұл істі өзінің журналист ретіндегі кәсіби қызметімен байланыстырады. Ол мақала жазғанда бұрын бірнеше рет жарияланған белгілі фактілерді қолданғанын атап өтті.

А. Асанның жариялаған мақаласында Қазақстанда "адам құқығы бұзылуда", "қоғам мүддесін қорғайтын институттар жоқ" деп айтылады және "мұның бәрі — Н. Назарбаев құрған клептократиялық авторитарлық режимнің жемісі"деп атап көрсетіледі. Мақалада сондай-ақ, АҚШ билігі Н. Назарбаевқа пара алу мақсатында 1990-шы жылдарда бірқатар мұнай-газ компанияларына қысым көрсетті деп айып тағылған «Казахгейт» туралы АҚШ-тағы тергеу баяндалады, ал Назарбаевтың бұрынғы кеңесшісі американдық Джеймс Гиффен көмірсутегінің бай кен орындарына қол жеткізу үшін Қазақстан басшылығына пара беру туралы айыптауға ұшырады. 2010 жылы АҚШ-та "Қазақгейт" ісі басылып қалды, Гиффен шағын салықтық құқық бұзушылық, бір рет төленген пара бойынша кінәсін мойындады және бостандыққа шықты. Швейцария банктерінде заңсыз жолмен алынған ондаған миллион доллар тұтқындалды, нәтижесінде қайырымдылық мақсаттарға жұмсалған болатын — әлеуметтік жобаларды қаржыландырған "Бота" қоры құрылды. "Қарапайым халық" несиеге тәуелді күй кешіп отырса, «назарбаевтар" Forbes тізіміне кіреді, еуропалық елдерде атақты тарихи нысандарды, қымбат жылжымайтын мүліктерді сатып ала бастады", — деп жазылған басылымда.

А. Асанның мақаласы "Жас Алаш" газетінде, газеттің редакторы "Қазақстанның демократиялық партиясы" қозғалысы көшбасшысының жұбайы Инга Иманбайдың бұл қызметте бір жарым ай жұмыс істеген кезінде жарық көрді. 2020 жылы ақпан айының соңында құрылтайшының шешімі бойынша оны қызметінен босатқан. И. Иманбаеваның айтуынша, оның жұмыстан босатылуы басылымның құрылтайшысы, 2006 жылы өлтірілген оппозициялық саясаткер Алтынбек Сәрсенбаевтың жесірі Салтанат Атушеваға билік тарапынан қысым көрсетуге байланысты болды.

Ол жұмыстан босатылғаннан кейін редакцияны бірнеше тілші, оның ішінде А. Асан тастап кетті.

Адам құқықтары мен заңдылықты сақтау жөніндегі Қазақстандық халықаралық бюроның қолдауымен А. Асанға құқықтық көмекті адвокат Тусупова Әсем көрсетеді.

Адвокаттың айтуы бойынша, сотқа дейінгі тергеу кезінде А. Асанның мақаласында тектік араздықтың барына мемлекеттік сараптама жүргізілді. Сараптама қорытындысы мақалада тектік араздықтың жоқтығын растады. Сондай-ақ, жүргізілген тәуелсіз сараптама да осыған ұқсас қорытынды шығарды. Осыған байланысты А. Асанның қорғаушысы А. Асанға қатысты сотқа дейінгі тергеуді тоқтату туралы өтініш берді. Қазіргі уақытта сотқа дейінгі тергеу нәтижелері туралы түпкілікті жауап күтілуде.

Осы сотқа дейінгі тергеп-тексеруді тоқтату мүмкіндігіне қарамастан, А.Асанды ҚР ҚК 373-бабы "Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасының ар-намысы мен қадір-қасиетін көпшілік алдында қорлау және өзге де қол сұғу, Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті –Елбасының суреттерін бүлдіру, Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасының заңды қызметіне кедергі жасау" бойынша қудалау қаупі бар.

Құқық қорғаушылардың пікірінше, бұрынғы президенттің жеке басы (тіпті оның отбасымен бірге алғанда) «араздық туғызуға» жол берген "сословияға" қалай тартылғаны түсініксіз.

Халықаралық құқық қорғау ұйымдары Қазақстан билігін бірнеше рет ҚР Қылмыстық кодексінің 174-бабының "Әлеуметтік, ұлттық, рулық, нәсілдік, тектік-топтық немесе діни араздықты қоздыру" белсенділер мен басқа да азаматтарды адам құқықтары туралы халықаралық нормаларды бұзғаны үшін қылмыстық қудалауда көзсіз жиі пайдаланылатынын атап көрсетіп, аталған баптың тұжырымдарын нақтылауға шақырған болатын.

Сондай-ақ, Назарбаевтың 30 жылға жуық басқару кезеңінде бірнеше адамға, оның ішінде журналистердің сыни материалдары шыққаннан кейін оларға қатысты президенттің ар-намысы мен қадір-қасиетін қорлағаны үшін айыптау бойынша қылмыстық іс қозғалды. Бірнеше адам түрлі мерзімге бас бостандығынан айырылды.

Қазір Назарбаев өз орнынан ресми түрде кетсе де, ҚР Қылмыстық кодексінде Қазақстанның тұңғыш президентін сынаушыларды бас бостандығынан айыру туралы қарастырылған басқа "саяси" 373-бап "Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасының ар-намысы мен қадір-қасиетін көпшілік алдында қорлау және өзге де қол сұғу, Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасының суреттерін бүлдіру, Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасының заңды қызметіне кедергі жасау" сақталған.

Адам құқықтары және заңдылықты сақтау
жөніндегі Қазақстандық халықаралық бюро
01 маусым 2020 жыл